Bỏ Phố Về Núi Trồng Mắc Ca: Cử Nhân Công Nghệ Xây Nhà Máy ISO Dưới Chân Yên Tử

Trong khi nhiều người chọn ở lại thành phố để theo đuổi công việc ổn định, anh Nguyễn Văn Liêm, một cử nhân Công nghệ thông tin quê Hải Phòng, lại rẽ sang một hướng hoàn toàn khác: về vùng núi Quảng Ninh để trồng mắc ca.

Đó không phải là một quyết định dễ dàng. Từ bỏ công việc quen thuộc, dồn tiền tiết kiệm, vay mượn thêm để đầu tư vào nông nghiệp là lựa chọn có nhiều rủi ro. Nhưng cũng chính quyết định đó đã mở ra một hành trình khởi nghiệp đáng chú ý: xây dựng vùng trồng mắc ca dưới chân núi Yên Tử, phát triển nhà máy chế biến đạt chuẩn ISO và ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.

Từ một lọ mắc ca đến ý tưởng khởi nghiệp

Cơ duyên của anh Liêm với mắc ca bắt đầu khá tình cờ. Trong một lần được người quen tặng một lọ mắc ca tự trồng, tự chế biến, anh nhận ra loại hạt này không chỉ ngon mà còn có tiềm năng kinh tế lớn.

Từ sự tò mò ban đầu, anh bắt đầu tìm hiểu sâu hơn. Anh đọc tài liệu, nghiên cứu thị trường, rồi trực tiếp đi đến nhiều vùng trồng mắc ca như Phú Thọ, Lai Châu, Sơn La để quan sát mô hình thực tế.

Điều khiến anh chú ý là mắc ca không chỉ là một loại cây nông nghiệp thông thường. Đây là loại hạt có giá trị cao, được thị trường ưa chuộng và có nhiều dư địa để phát triển nếu biết làm bài bản.

Vì sao anh chọn Yên Tử để trồng mắc ca?

Khác với khu vực Tây Nguyên, cây mắc ca ở miền Bắc thường chỉ cho thu hoạch một vụ mỗi năm. Cây ra hoa vào khoảng tháng 2-3 và thu hoạch từ tháng 8 đến tháng 10.

Thời gian tích lũy dưỡng chất dài giúp hạt mắc ca miền Bắc có hương vị đậm đà hơn. Đặc biệt, khu vực Yên Tử có địa hình đồi dốc, khả năng thoát nước tốt và điều kiện khí hậu phù hợp cho cây phát triển bền vững.

Với góc nhìn của một người làm công nghệ, anh Liêm không chỉ nhìn thấy cây mắc ca ở giá trị nông sản. Anh nhìn thấy cả một chuỗi giá trị phía sau: vùng nguyên liệu, chế biến sâu, thương hiệu địa phương, sản phẩm OCOP và khả năng xuất khẩu.

Quyết định mạo hiểm: bỏ phố về núi làm nông nghiệp

Năm 2022, anh Liêm quyết định dồn vốn đầu tư trồng mắc ca tại phường Vàng Danh, Quảng Ninh. Thời điểm đó, anh đã có gia đình, có vợ và hai con. Vì vậy, lựa chọn rời thành phố để bước vào nông nghiệp không chỉ là chuyện kinh doanh, mà còn là một canh bạc lớn về cuộc sống.

Làm nông nghiệp công nghệ cao không đơn giản. Cần vốn lớn, thời gian dài, kiến thức kỹ thuật, nhân lực, máy móc và khả năng chịu rủi ro từ thời tiết. Nhưng thay vì làm nhỏ lẻ, anh Liêm chọn hướng đi bài bản ngay từ đầu.

Tháng 6/2023, anh thành lập Công ty Cổ phần Mắc Ca Yên Tử, đặt nền móng cho một mô hình khởi nghiệp nông nghiệp có định hướng rõ ràng: không chỉ trồng cây, mà phải chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Không bán thô, chọn con đường chế biến sâu

Một trong những điểm đáng chú ý trong cách làm của anh Liêm là không đi theo lối mòn xuất khẩu thô hoặc bán nguyên liệu giá thấp. Anh chọn hướng khó hơn: đầu tư nhà máy chế biến để kiểm soát toàn bộ quy trình từ vùng trồng đến thành phẩm.

Doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến gần 1.000 m², tập trung vào các khâu chọn nguyên liệu, sơ chế, sấy, chế biến, đóng gói và hoàn thiện sản phẩm.

Đây là hướng đi quan trọng. Trong nông nghiệp, nếu chỉ bán thô, người trồng thường chịu biên lợi nhuận thấp và phụ thuộc vào thương lái. Nhưng khi làm chế biến sâu, sản phẩm có thể tăng giá trị, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường tốt hơn.

Dân công nghệ làm nông nghiệp theo cách khác

Có nền tảng Công nghệ thông tin, anh Liêm đưa tư duy công nghệ vào nông nghiệp ngay từ đầu. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào máy móc nhập khẩu đắt đỏ, anh cùng cộng sự nghiên cứu, chế tạo máy sấy lạnh và máy chế biến theo công nghệ riêng.

Hệ thống máy móc được thiết kế theo hướng tự động hóa, giúp tối ưu quy trình chế biến và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đây là lợi thế lớn trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang cần chuyển từ sản xuất thủ công sang sản xuất tiêu chuẩn hóa.

Doanh nghiệp của anh cũng đạt tiêu chuẩn ISO về quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm. Đây là bước nền quan trọng nếu muốn đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối lớn, hội chợ, triển lãm và xa hơn là xuất khẩu.

Kinh tế tuần hoàn: làm nông nghiệp không bỏ phí tài nguyên

Một điểm nổi bật khác trong mô hình của Mắc Ca Yên Tử là ứng dụng kinh tế tuần hoàn.

Thay vì bỏ đi phụ phẩm sau chế biến, vỏ xanh và vỏ nâu của mắc ca được xử lý thành phân bón hữu cơ và than hoạt tính để quay trở lại phục vụ cây trồng. Hoa mắc ca được tận dụng để nuôi ong lấy mật, tạo thêm sản phẩm tự nhiên.

Cách làm này giúp giảm lãng phí, tối ưu tài nguyên và tạo thêm giá trị từ cùng một vùng nguyên liệu. Đây là hướng đi rất đáng chú ý cho nông nghiệp hiện đại: không chỉ trồng để bán, mà phải khai thác trọn vẹn hệ sinh thái sản phẩm.

Khó khăn lớn nhất: vốn và thiên tai

Khởi nghiệp nông nghiệp không có đường tắt. Anh Liêm từng chia sẻ rằng làm nhỏ thì khó bứt phá, nhưng làm bài bản thì vốn là vấn đề khiến nhiều người chùn bước.

Đầu tư vùng trồng, nhà máy, máy móc, nhân công, tiêu chuẩn chất lượng và thị trường đều cần tiền. Trong khi cây trồng không thể cho kết quả ngay lập tức, người làm nông nghiệp phải chấp nhận thời gian chờ đợi dài.

Không chỉ có áp lực vốn, thiên tai cũng là rủi ro lớn. Tháng 9/2024, siêu bão Yagi đổ bộ khiến nhiều cây mắc ca bị đổ gãy, một phần cây đang phát triển bị chết. Doanh nghiệp buộc phải trồng bổ sung, gia cố hệ thống chống đỡ và điều chỉnh quy trình chăm sóc để phục hồi vùng nguyên liệu.

Đây là bài học thực tế: nông nghiệp công nghệ cao vẫn phải đối mặt với biến động tự nhiên. Công nghệ giúp giảm rủi ro, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro.

Tạo việc làm và liên kết với nông dân

Trong thời gian chờ vùng nguyên liệu tự trồng đến kỳ thu hoạch, anh Liêm không đứng yên. Doanh nghiệp chủ động liên kết với nông dân tại nhiều địa phương như Quảng Ninh, Thái Nguyên, Phú Thọ, Mộc Châu, Sơn La, Điện Biên.

Không chỉ thu mua, doanh nghiệp còn hướng dẫn quy trình trồng, chăm bón, phòng trừ sâu bệnh và cam kết đầu ra. Đây là hướng đi bền vững vì giúp nông dân giảm rủi ro, đồng thời giúp doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu ổn định.

Sau hơn 4 năm, gần 500 cây mắc ca của anh sinh trưởng tốt, cao hơn 2 m và bắt đầu ra hoa, đậu quả vụ đầu tiên. Mô hình cũng tạo việc làm ổn định cho khoảng 10-20 lao động địa phương với thu nhập 8-10 triệu đồng mỗi tháng.

Sản phẩm OCOP và bước đi ra thị trường

Hiện doanh nghiệp cung ứng ra thị trường nhiều dòng sản phẩm như mắc ca nứt vỏ, nhân mắc ca, muối vừng mắc ca và thanh gạo lứt mắc ca.

Các sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP từ 3 đến 4 sao và được ghi nhận là sản phẩm tiêu biểu công nghiệp nông thôn của tỉnh Quảng Ninh. Đây là tín hiệu quan trọng, giúp thương hiệu Mắc Ca Yên Tử có thêm uy tín khi tiếp cận người tiêu dùng trong nước.

Không dừng lại ở thị trường nội địa, anh Liêm cũng đang liên kết với các đối tác để hướng đến xuất khẩu. Đây mới là bước đi dài hạn, bởi nếu sản phẩm nông nghiệp Việt muốn tăng giá trị, bắt buộc phải đi theo con đường tiêu chuẩn hóa, xây thương hiệu và mở rộng thị trường.

Bài học từ câu chuyện Mắc Ca Yên Tử

Câu chuyện của anh Nguyễn Văn Liêm không chỉ là chuyện một cử nhân công nghệ đi trồng mắc ca. Đây là ví dụ rõ ràng cho một hướng đi mới của nông nghiệp Việt Nam: nông nghiệp phải kết hợp với công nghệ, chế biến sâu, tiêu chuẩn chất lượng và kinh tế tuần hoàn.

Từ câu chuyện này, có thể rút ra 4 bài học lớn:

Thứ nhất, nông nghiệp hiện đại không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Người làm nông nghiệp cần tư duy dữ liệu, quy trình, máy móc và tiêu chuẩn.

Thứ hai, muốn tăng giá trị nông sản, không thể chỉ bán thô. Chế biến sâu là con đường bắt buộc nếu muốn xây thương hiệu và có biên lợi nhuận tốt hơn.

Thứ ba, kinh tế tuần hoàn không phải khẩu hiệu. Nếu làm đúng, phụ phẩm nông nghiệp có thể trở thành phân bón, nguyên liệu, năng lượng hoặc sản phẩm phụ có giá trị.

Thứ tư, khởi nghiệp nông nghiệp cần sự kiên trì rất lớn. Đây không phải cuộc chơi ngắn hạn, mà là hành trình nhiều năm với vốn, kỹ thuật, thời tiết và thị trường.

Kết luận

Từ một cử nhân Công nghệ thông tin, anh Nguyễn Văn Liêm đã chọn con đường nhiều thử thách: rời thành phố, về Quảng Ninh trồng mắc ca và xây dựng mô hình nông nghiệp công nghệ cao dưới chân núi Yên Tử.

Điểm đáng giá nhất trong câu chuyện này không chỉ là việc anh trồng được cây mắc ca, mà là cách anh xây dựng cả một chuỗi giá trị: vùng nguyên liệu, nhà máy chế biến đạt chuẩn ISO, sản phẩm OCOP, kinh tế tuần hoàn và định hướng xuất khẩu.

Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam cần chuyển mình mạnh mẽ, những mô hình như Mắc Ca Yên Tử cho thấy một điều rất rõ: tương lai của nông nghiệp không nằm ở sản xuất manh mún, mà nằm ở tư duy công nghệ, tiêu chuẩn hóa và khả năng tạo giá trị bền vững.